مدیریت، اقتصاد و توسعه

     ¤- در سال 1988 و در ادامه مدل مالكوم بالدريج از آمريكا و همچنين مدل دكتر دمينگ در ژاپن و در پاسخ به نياز بهبود رقابت پذيري سازمانهاي اروپايي، چهارده كمپاني بزرگ اروپايي ( بوش ، رنو ، فيات ، بي تي ، بول ، الكترولوكس ، ك ال ام ، نستله ، اوليوتي ، فيليپس ، سولزر ، فولكس واگن ، رازالت ، سيبا )  با حمايت اتحاديه اروپا به تأسيس يك سازمان غير انتفاعي تحت عنوان بنياد اروپايي مديريت كيفيت(EFQM) اقدام كردند. هدف از ايجاد اين بنياد، ترويج رهيافتي مديريتي بين سازمانهاي اروپايي بود تا آنها را در ابعاد جهاني مطرح كند و راهنماي آنها به سمت سرآمدي پايدار باشد.
     اين بنياد ، طراحي مدل سرآمدي EFQM را از سال 1989 آغاز كرد و در سال 1991 به معرفي آن پرداخت. در سال 1995 ويرايش مربوط به بخش عمومي و در سال 1996 مدلي مربوط به سازمانهاي كوچك توسعه داده شد .در سال 1999 مهمترين بازبيني مدل EFQM صورت گرفت . در سال 2001 مدل سرآمدي EFQM ويرايش سازمانهاي كوچك و متوسط و درسال 2003 ويرايش جديدتري از مدل EFQM ارائه شد كه در زير معيارها و نكات راهنما تغييرات قابل ملاحظه اي نسبت به ويرايش سال 1999 داشت.
     فلسفه مدل سرآمدي EFQM بر مفاهيم هشت‌گانه مبتني بر مديريت كيفيت فراگير بنيان نهاده شده است كه عبارتند از:1- نتيجه گرايي 2- مشتري مداري 3- رهبري و ثبات در مقصد 4- مديريت مبتني بر فرايندها و واقعيتها 5- توسعه و مشاركت كاركنان 6- يادگيري ، نوآوري و بهبود مستمر 7- توسعه شراكتها  8- مسئوليت اجتماعي
    با وجود آنکه مدل مذكور براي جايزه كيفيت اروپايي طراحي شده بود ، بزودي به ابزاري براي عارضه يابي در شركتها تبديل شد و به اين ترتيب فرايند خودارزيابي شكل گرفت. فرايند خودارزيابي يك روش سيستماتيك جامع براي شناسايي نقاط قوت و نقاط قابل بهبود است كه در دوره هاي سالانه يا كوتاهتر صورت مي‌پذيرد و در نتيجه سازمان مي‌تواند خودش را با بهترينها در كلاس جهاني يا ملي مورد مقايسه قرار دهد.
     امروزه اکثر کشورهای دنیا با تکیه بر مدل های تعالی ، جوایزی را در سطح ملی و منطقه ای ایجاد کرده اند که محرک سازمان ها و کسب و کارها در تعالی ، رشد و ثروت آفرینی است. اصلی ترین نمونه این جوایز عبارتند از : جایزه دمینگ درژاپن، جایزه بالدریج در آمریکا و جايزه كيفيت در اروپا.

     مدلهای تعالی می‌توانند برای جلوگیری از دوباره کاری‌ها و هماهنگ کردن برنامه های بهبود در یک چارچوب تعریف شده و  به عنوان یک ساختار جامع برای سیستم مدیریت سازمان استفاده شوند. همچنین به عنوان  ابزارهایی برای خود ارزیابی و سنجش اینکه در مسیر تعالی در کجا قرار گرفته اند، فاصله های موجود را بشاسند و راه ‌حل‌های مناسب را بکار بگیرند. 

      مدل EFQM اما در بین مدلهای تعالی از عمومیت و استقبال بیشتری در سطح جهان برخوردار است.  دیدگاه سیستماتیک قوی، توجه دقیق به مدیریت مبتنی بر فرآیندهای سازمانی و نتیجه گرایی مدل EFQM برای سازمان ها که معمولاً در این حوزه ها با مشکلات جدی روبرو هستند، بسیار آموزنده و اجرایی است .  مدل تعالی یک ساختار مدیریتی است که با تکیه براصول و مفاهیم اساسی و توجه داشتن به معیارهای اصلی مدیریت کیفیت فراگیر و سیستم خودارزیابی موجبات پیشرفت و بهسازی را فراهم می کندو ابزاری جهت سنجش میزان استقرار سیستم‌ها در سازمان است که مسیر فعالیت مدیران را برای بهبود عملکرد شناسایی و تعیین می‌کند‌. بنابراین پیام کلیدی مدل تعالی متکی بر پاسخ دادن به دو سوال است که چگونه این مدل به عنوان یک ساختار مدیریتی مناسب و منطقی شناسایی می شود و چه کسانی می‌توانند در این زنجیره ارتباط و تعاملات نقش اساسی را ایفا کنند. در سطح اول این مدل اهداف کلی و در سطح بعدی اهداف کلی به درجات و مقیاس های کمی و قابل اندازه‌گیری تجزیه و تبدیل می شود .
     البته تعالی سازمان ها، به میزان توانمندی آنها در دستیابی به نتایج و اهداف سازمان که در راستای نیازهای ذینفعان، از قبل تعریف و برنامه ریزی شده است و تلاشی که در جهت حفظ، تداوم و بهبود آن نتایج به عمل می‌آورند، بستگی دارد. تعالی سازمانی یک برداشت نظری و تئوریک نیست، بلکه بدست آوردن و ارائه نتایج ملموس و قابل مشاهده ای است که مبتنی بر شواهد بوده ، پایداری و دوام داشته باشد.

     اجرای جایزه ملّی بهره‌وری و تعالی سازمانی از سال 1382، این امكان را فراهم كرده‌است كه بسیاری از سازمان‌های ایرانی با مدل تعالی سازمانی آشنا شده و از آن به عنوان ابزاری برای اعمال روش‌های نوین مدیریتی در سازمان خود استفاده كنند. حضور فعال سازمان‌ها در فرایند جایزه ملّی بهره‌وری و تعالی سازمانی نشانگر این است كه سازمان‌های برتر ایرانی قصد دارند تا خود را با دیگر سازمان‌ها مقایسه كنند تا به این ترتیب گام‌های بلندتری را در مسیر تعالی برداشته و ضمن افزایش توان رقابتی، بر پایداری سازمان خود افزوده و در تحقق اهداف سازمانی به موفقیت‌های بیشتری دست یابند.