مدیریت، اقتصاد و توسعه

دائرة‌المعارف قرآن کریم

     ¤- پيشينه تدوين نخستين دائرة‌المعارف قرآنى را بايد در سيره مبارك حضرت اميرمؤمنان(عليه السلام)جُست. آن بزرگوار رساله‌اى درباره شصت نوع از انواع علوم قرآنى داشته كه به اين نام خوانده شده است: ما وُرِدَ عن اميرالمؤمنين فى أصناف آيات القرآن و انواعها و تفسير بعض آياتها. اين نخستين كتابى بوده كه درباره علوم قرآنى تدوين گشته و چنان كه در روايات آمده، مطالب آن را پيامبر گرامى بر آن حضرت املا مى‌فرموده است. مطالبى از اين كتاب را ابوعبداللّه محمّد نعمانى در تفسير خويش از طريق ابن‌عقده و او به سند پيوسته از امام صادق(عليه السلام) نقل كرده كه در مجلّد نود بحارالانوار (ص 1 ـ 79) ذكر شده است.
     بى‌گفتوگو، قرآن كريم، اقيانوسى كران ناپيدا است كه دست‌يابى به ژرفاى معانى و بطون معارفش براى غوّاصان معرفت‌پژوه به طور كامل ميسّر نيست و به راستى، مصداق سخن امير كلام است كه فرمود: بَحراً لايُدرَك قَعرُه؛ بااين حال، همه ما دعوت شده‌ايم بر كرانه اين اقيانوس به جستوجو پردازيم و از زلال آن نَمى برگيريم و آتش جهل و حيرانى را هر چند دَمى برنشانيم؛ از همين رو است كه تبيين و تفسير معارف قرآنى، از دوران نخستين مفسّران اصيل قرآن، پيامبر و امامان معصوم(عليهم السلام) تا اين روزگار، دامن گسترده و هم‌چنان بر تارك ميراث مكتوب فرهنگ ما مى‌درخشد. از آن‌جا كه يافتن بخشى از گوهرهاى ناب قرآنى، به فراخور حال و توان هر عصر و نسل، رزق گران‌بهاى انسان در همه روزگاران است، فرزانگان دوران ما نيز در تكاپويند تا از اقبال لايزال قرآن پژوهى طَرفى بربندند و در اين زمره، فخرى نصيب خويش و حَظّى از آنِ معرفتْ نوشان اين عصر كنند. تدوين دائرة‌المعارف قرآن كريم كه «مركز فرهنگ و معارف قرآن دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميّه قم» بدان همّت گماشته، گامى در اين مسير است كه با عزمى سترگ آغاز گشته و با استعانت از نور قدّوسى قرآن شريف، اميد است كه زودازود به منزل مقصود راه بَرَد.
     مركز فرهنگ و معارف قرآن، در آغاز فعّاليت خود براى تكميل برداشت‌هاى تفسير حضرت‌آيت‌الله هاشمى رفسنجانى ـ دامت بركاته ـ كار تدوين تفسير راهنما را با روشى نو آغاز كرد كه در 22 جلد ارائه مى‌شود. در اين تفسير، بيش از 60 هزار فيش و برداشت از قرآن بر اساس ترتيب آيات، گرد آمده كه همه داراى نمايه بوده، از فهرست موضوعى جامعى برخوردار است.
     در مرحله بعد، به منظور راه‌يابى آسان به موضوعات و مفاهيم قرآنى، فيش‌هاى موجود با افزودن اطلاعات تكميلى در پژوهش جديد، بر پايه نظام الفبايى طبقه‌بندى و جلد نخست آن با نام «فرهنگ قرآن» عرضه شده است و افزون بر 20 جلد خواهد شد.
     اكنون كوشش مى‌شود با استفاده از تجربيّات به دست آمده و پژوهش‌هاى ياد شده، و‌هماهنگ با آن‌ها، در جهت تكميل پژوهش‌هاى قرآنى، فراهم ساختن پيش نياز تفسير موضوعى و پرداختن نظامواره به موضوعات قرآنى براى هر يك از عناوين و مدخل‌هاى فراهم آمده، مقاله‌اى نگاشته شده، تدوين دائرة‌المعارف قرآن كريم سامان يابد.
     هدف اصلى اين دائرة‌المعارف، عبارت از ارائه اطّلاعات ناب و اصيل در قلمرو موضوعات قرآنى است؛ به‌گونه‌اى كه اهل تحقيق در اين موضوعات را به مثابه منبعى مادر و ماندگار، از منابع فرعى بى‌نياز كند. در كنار اين هدف اصلى و خاص، غرض عمومى تدوين دائرة‌المعارف حاضر اين است كه مخاطبان دانش‌پژوه در حدّ مطالعات پايه اسلامى نيز بتوانند از پژوهش‌هاى اصيل و قَويم قرآنى بهره گيرند؛ ازاين‌رو، كوشيده شده تا طلاّب و دانشجويان و عموم دانش پژوهان آشنا به مبانى قرآنى نيز به فراخور توان و در عرصه مطالعات عمومى يا تخصّصى خود، بتوانند از مقالات اين دائرة‌المعارف استفاده كنند. روشن است كه اين غرض عمومى، در جنب آن هدف اصلى تأمين مى‌شود و اين دو، تزاحمى باهم نخواهند يافت. يادكردنى است كه بانيان اين حركت سترگ برآنند تا دائرة‌المعارف حاضر را به زبان‌هاى علمى روز ترجمه كنند و نيز دائرة‌المعارفى قرآنى در سطح كودكان و نوجوانان فراهم آورند. از طریق پایگاه مرکز فرهنگ و معارف قرآن، از این دائرة‌المعارف بزرگ بهره مند شوید.

+ بیست و سوم شهریور 1387- نويسنده : .--« ابراهیم صفری »--. |

پيوندهاي روزانه

پيوندستان