مدیریت، اقتصاد و توسعه

     ¤- تبديل نظام بودجه ريزى كشور به بودجه ريزى عملياتى، به عنوان یکی از مواد سیاستهای کلی برنامه پنجم توسعه مورد تاکید قرار گرفته و طبق ماده ( 138 ) قانون برنامه چهارم نیز ، دولت ملزم به اصلاح نظام بودجه ريزي از روش موجود به روش هدفمند و عملياتي تا پايان سال دوم برنامه شده بود.

     مهمترين انتظار از بودجه، افزايش در بهره وري است و دولت ها باید بکوشند تا با ارائه الگوي بودجه ريزي مناسب ، كارآيي و اثربخشي را در بدنه اجرايي خود افزايش دهند. اما از آنجا که تدوين بودجه ذاتاً داراي ماهيت سياسي است و دولت علاقه شديدي به حفظ قدرت خود دارد و  ابزار اصلي قدرت نیز ، تمركز در بودجه ريزي است. لذا بدیهی است که دولتها نخواهند  قدرت تصميم گيري سليقه اي خود درباره تدوين بودجه را با استفاده از نظام هاي تدوين بودجه ريزي موشكافانه از دست بدهند!

     شيوه هاي؛ ۱- افزایشی (هدف گریز) ۲- برنامه ای (انعطاف ناپذیر) ۳- برمبنای صفر(اولویت گرا) ۴- عملیاتی (نتیجه گرا) و بودجه ریزی سنتی از نظامات رایج بودجه ریزی می باشند. در بودجه ریزی سنتی تأكيد صرفاً بر حسابداري دريافتها و پرداختهاي بخش دولتي بود و نقش مجلس نيز در بررسي بودجه صرفاً متوجه حفظ و كنترل مخارج دولت در چهارچوب اعتبارات مصوب خلاصه مي شد. 
        بودجه ريزي عملياتي اما بعنوان آخرین دستاورد و به منظور ايجاد يك سيستم بودجه ريزي مطلوب كه بتواند نيازهاي دولتها را پوشش دهد، مطرح است. بودجه ريزي عملياتي و يا بودجه برحسب عمليات عبارتست ا ز: بودجه اي كه براساس وظايف، عمليات و پروژهايي كه سازمانهاي دولتي تصدي اجراي آن را بعهده دارند، تنظيم مي شو د. در بودجه ريزي عملياتي به جاي توجه به كالاها و خدماتي كه دستگاه خريداري ميكند و يا بعبارت ديگر، بجاي توجه به وسايل اجراي فعاليتها، خود فعاليت و مخارج كارهايي كه بايد انجام شود، مورد توجه است. در بودجه عملياتي علاوه بر تفكيك اعتبارات به وظايف، برنامه ها، فعاليتها و طر حها، حجم عمليات و هزينه هاي اجراي عمليات دولت و دستگا ههاي دولتي طبق روشهاي علمي محاسبه و كنترل مي گردد .    

     تأكيد بودجه عملياتي بر صرفه جويي و اثر بخشي است. بودجه عملياتي يك برنامه ساليانه است كه درآن رابطه بين منابع مالي كه تخصيص داده مي شود با نتايج حاصل از اجراي آن فعاليتها و برنامه ها توسط شاخصهاي كميت پذير گزارش می شود. يكي از پيش شرط ها و الزامات بودجه ريزي عملياتي ادغام برخي از فعاليتها و برنامه هاست .
     بودجه عملياتي مبتني بر تجزيه و تحليل هزينه و فايده است. بودجه ريزي عملياتي امكان ارزيابي توانايي مديران و كاركنان دولتي را در رسيدن به اهداف و برنامه در دولت شفاف مي كند.
     بودجه ريزي عملياتي عوامل "صرفه جويي" و "اثربخشي" را به ابعاد سنتي بودجه ريزي اضافه مي كند. نظام بودجه ريزي عملياتي بين "كارآيي" و "اثربخشي" تماير قائل مي شود. در"كارآيي" استفاده مفيد از منابع مورد نظر است، در حاليكه "اثربخشي" با عملكرد مرتبط است.

     در بودجه ريزي عملياتي طبقه بندي عمليات به نحوي است كه هدفها شفافتر بيان مي شوند، ارزيابي بودجه سهل تر بوده و در روش هزينه بندي آن ارتباط بين داده و ستانده مورد توجه قرار مي گيرد.
     مهمترين هدف بودجه ريزي عملياتي اصلاح مديريت بخش عمومي و افزايش اثربخشي مخارج اين بخش است. ويژگي هاي اساسي اين اصلاح عبارتند از:
     • ارزيابي پاسخگويي مسئولين دستگاههاي اجرايي براساس معيار دستاوردهاي فعاليتهاي آنان، دامنه تاثيرگذاري آنها جهت نيل به دستاوردها و بودجه و امكاناتي كه براي تحقق دستاوردها به مصرف رسيده است.
     • ارزيابي پاسخگويي مديران دستگاههاي اجرايي به مسئولين ذيربط براساس محصولاتي كه بايد توليدكنند و بودجه و ساير امكاناتي كه براي توليد اين محصولات بكار مي گيرند.
     • تضمين و تحكيم پاسخگويي از طريق مبادله موافقتنامه بين مديران و مسئولين دستگاههاي اجرايي و بين مسئولين دستگاههاي اجرايي و سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور (به نمايندگي از طرف دولت).
     • استقرار نظام بودجه ريزي ستانده محور
     • دادن اختيارات لازم به مديران در انتخاب نهاده هاي لازم براي توليد محصولات مورد نظر
     • ارزيابي مستمر عملكرد مديران و مبنا قراردادن نتايج عملكرد به عنوان يكي از معيارهاي تخصيص اعتبارات.